Dwór

Historia

Od nich wszystko się zaczęło

mouse

Hipotetyczny wygląd przed rozbudową Wielowieyskich - dwór w Zaryszynie

Hipotetyczny wygląd dworu przed rozbudową rodziny Wielowieyskich (wygenerowane przez AI)

I. Początki – narodziny dworu na ziemi miechowskiej

Na łagodnych wzgórzach ziemi miechowskiej, pośród pól, sadów i starych drzew, wznosi się dwór w Zaryszynie – miejsce o korzeniach sięgających XVIII wieku. Pierwsza siedziba dworska powstała tu prawdopodobnie właśnie wtedy, a obecny budynek wzniesiono w pierwszej połowie XIX wieku, na fundamentach starszej budowli, być może zniszczonej przez pożar.

Wznoszenie nowego dworu przebiegało w dwóch etapach. Najpierw powstała część wschodnia – zbudowana z miejscowego kamienia wapiennego, z jednym czterokolumnowym gankiem od strony północno-wschodniej. Kilkadziesiąt lat później, za czasów rodziny Wielowieyskich, dobudowano część zachodnią. Aby zachować symetrię klasycystycznej bryły, wzniesiono wówczas drugi, analogiczny ganek – dzięki czemu dwór uzyskał swoją charakterystyczną, harmonijną formę.

Otaczał go rozległy park – pierwotnie o układzie geometrycznym, a w XIX wieku przekształcony w romantyczny ogród krajobrazowy, pełen lip, dębów i alejek spacerowych. Z jego wzgórza rozciągał się widok na miękkie, falujące pola Niecki Nidziańskiej.

II. Dwór w czasach burzliwych – Powstanie Styczniowe

Dwór w Zaryszynie zapisał się także w historii narodowej. W marcu 1863 roku, podczas powstania styczniowego, zatrzymały się tu oddziały generała Mariana Langiewicza. Jak wspominał jego szef sztabu, Władysław Bentkowski:
„Udałem się z Langiewiczem do głównej kwatery we dworze. Liczna familia właściciela wsi na wpół była nam rada, na wpół strwożona losem, jaki ją czeka, kiedy za nami kozacy do wsi wpadną…”

Pobyt powstańców trwał zaledwie jeden dzień, lecz wspomnienie tego wydarzenia na trwałe wpisało się w dzieje dworu. Jego mury stały się niemym świadkiem historii i przemian kolejnych pokoleń.

Marian_Langiewicz_1863_(338183)_(cropped)

Portret Mariana Langiewicza, wg fotografii Ignacego Mażka, ok. 1863 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

77371_wielowieyski-stefan-henryk-zbigniew-zosia-zaryszyn-o-1903

Archiwalne fotografie rodziny Wielowieyskich, udostępnione dzięki uprzejmości potomków Stefana Wielowieyskiego.
Zdjęcia zostały pokolorowane przy pomocy AI – bez zmian w ich oryginalnym charakterze.

III. Czasy Wielowieyskich – rozwój i świetność dworu

Pod koniec XIX wieku dobra Zaryszyn należały do Kazimierza Schmidta. W 1899 roku majątek nabył Stefan Wielowieyski – wybitny bankowiec, społecznik i polityk, wcześniej związany z Bankiem Rosyjskim dla Handlu Zagranicznego w Paryżu. Zapłacił za Zaryszyn niemal sto tysięcy rubli i niemal natychmiast rozpoczął przebudowę oraz modernizację majątku.

To właśnie Wielowieyscy nadali dworowi ostateczny, klasycystyczny kształt, dobudowując wspomnianą część zachodnią i zachodni ganek. Wnętrza zyskały reprezentacyjny charakter, a cała posiadłość – nową energię. Pierwsze przyjęcie w odnowionym dworze odbyło się w Nowy Rok 1900, a latem tego samego roku rodzina wprowadziła się na stałe.

Stefan Wielowieyski, człowiek energiczny i światły, był nie tylko gospodarzem, lecz także aktywnym działaczem społecznym. W 1909 roku został wybrany do rosyjskiej Rady Państwa w Petersburgu, a rok później przyjęty na prywatnej audiencji przez cara Mikołaja II.

W Zaryszynie życie płynęło rytmem dworu – w salonach brzmiała muzyka, dzieci uczyły się pod okiem guwernantek, a w ogrodzie kwitły róże i lilie. Po śmierci Stefana w 1931 roku majątek przejął jego syn Adam Wielowieyski, który gospodarzył tu aż do 1945 roku. W tym czasie Zaryszyn był wzorcowym majątkiem rolnym, znanym z plantacji tytoniu i letnich dożynek z orkiestrą grającą na specjalnie usypanej górce w parku.

Po wojnie dobra przejęto na rzecz Skarbu Państwa. Adam Wielowieyski, ciężko ranny w kampanii wrześniowej, zmarł w 1947 roku na Dolnym Śląsku, kończąc ziemiański rozdział historii Zaryszyna.

IV. Po wojnie – szkoła i lata zapomnienia (1945–2004)

Po II wojnie światowej dwór przejęło państwo. Przez kolejne dekady mieściła się w nim szkoła podstawowa – pełna gwaru dzieci, ale też zmian, które stopniowo zatarły dawny układ wnętrz. W latach 50. i 90. prowadzono doraźne remonty, jednak brak kompleksowej opieki sprawił, że budynek stopniowo niszczał. Po zamknięciu szkoły w 2004 roku dwór opustoszał, a czas pozostawił na nim ślady – spękane tynki, przeciekający dach, zarastający park.

Wizualizacja sali gimnastycznej z czasów komunistycznych (wygenerowane przez AI)

Zaryszyn w latach 2015–2016. Fotografie zewnętrzne: Arkadiusz Siekaniec (2015), wnętrza: Patrycja Dąbek (2016).

V. Od zapomnienia ku nadziei (2004–2016)

W pierwszej dekadzie XXI wieku dwór trafił w ręce prywatnych właścicieli, lecz mimo dobrych chęci nie doczekał się renowacji. Kolejne lata upływały w ciszy, a przyroda powoli odzyskiwała teren. Mimo postępującego zniszczenia wciąż można było dostrzec dawną urodę – proporcje klasycystycznej bryły, rytm kolumn i majestat starych drzew. Dwór trwał w oczekiwaniu na nowych gospodarzy.

VI. Nowe życie Dworu – od 2016 roku

W 2016 roku dwór w Zaryszynie rozpoczął nowy rozdział swojej historii. Stał się naszym domem – miejscem, które postanowiliśmy uratować z szacunku dla przeszłości i miłości do jego piękna.

Rozpoczęliśmy kompleksową rewitalizację – od fundamentów po dach. Każdy etap prac prowadzimy z dbałością o historyczne detale i autentyczność. Odnawiamy kolumny, elewację i wnętrza, przywracając dworowi jego dawny charakter, ale też tworząc przestrzeń, która żyje na nowo – otwartą na ludzi, spotkania i kulturę.

Dwór w Zaryszynie znów tętni życiem. To nie tylko budynek – to dom z duszą, który łączy przeszłość z teraźniejszością i z każdym dniem pisze swoją dalszą historię.

Zdjęcia z okresu 2024-2025.

Zarezerwuj pokój

Skontaktuj się z nami

Chcesz porozmawiać o możliwości rezerwacji noclegu lub organizacji przyjęcia w Dworze Zaryszyn? Zadzwoń do nas lub napisz - z przyjemnością doradzimy, pokażemy dostępne sale i pomożemy zaplanować Twoje wydarzenie od początku do końca. Jesteśmy tu, by każde spotkanie w Zaryszynie stało się wyjątkowym doświadczeniem.

tel.: +48 512 587 888
+48 518 909 358

Serdecznie zapraszam!
Filip Rzepecki

Portret Mariana Langiewicza, wg fotografii Ignacego Mażka, ok. 1863 r. Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Archiwalne fotografie rodziny Wielowieyskich, udostępnione dzięki uprzejmości potomków Stefana Wielowieyskiego. Zdjęcia zostały pokolorowane przy pomocy AI – bez zmian w ich oryginalnym charakterze.

Wizualizacja sali gimnastycznej z czasów komunistycznych (wygenerowane przez AI)

Zaryszyn w latach 2015–2016. Fotografie zewnętrzne: Arkadiusz Siekaniec (2015), wnętrza: Patrycja Dąbek (2016).

Zdjęcia z okresu 2024-2025.

Zobacz więcej

Portret Mariana Langiewicza, wg fotografii Ignacego Mażka, ok. 1863 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Archiwalne fotografie rodziny Wielowieyskich, udostępnione dzięki uprzejmości potomków Stefana Wielowieyskiego.
Zdjęcia zostały pokolorowane przy pomocy AI – bez zmian w ich oryginalnym charakterze.